Vincent Van Gelder bespreekt Lagen van glas, de nieuwe bundel van Daniël Franck
Wit
is een zee van verhalen
voor er talen bestonden.
Zo opent ‘het wit’, het tweede gedicht uit de
cyclus ‘De getijden’. De dichter gaat verder:
Het behoedzame gebaar
waarmee je een perzik van je afhoudt,
het monsteren van zachtheid
dat jou toebehoort.
Eenzelfde perzik als in
T.S. Eliots ‘The Love Song of J. Alfred Prufrock’?
Shall I part my
hair behind? Do I dare to eat a peach?
I shall wear white flannel trousers, and walk upon the beach.
Nu weet ik niet of Daniël Franck aan Eliot
dacht, en of hij soms een witte flanellen broek draagt op het strand… Eigenlijk
weet ik heel weinig van de auteur. Misschien dit: hij ligt in zijn taal “als in
een naakt lichaam”, zoals hij schrijft in het openingsgedicht ‘nulpunt’; een
lichaam dat echter nooit zonder onbehagen zal zijn, een taal die steeds
tekortkomt, of, zoals we zo treffend lezen in het gedicht ‘vormelijkheid’:
het concept gevoel gevat in een lichaam
dat niet ophoudt
zichzelf uit zijn constructie te willen bevrijden.
Zouden we in dat licht nog herbeginnen?
Het deed me denken
aan wat ik Peter O’Toole (‘Lawrence of Arabia’) eens hoorde zeggen over de
woestijn: “It is so vast and unremittingly hard, and you can’t win, and you
know you can’t win… and then you have a go.” De dichter
weet dat hij nooit kan ‘winnen’ van de taal, maar kan niet anders dan het
gevecht aan te gaan. “Er zijn / woestijnen die eens in een mensenleven tot
bloei komen,” schrijft Franck in het gedicht ‘geen woorden’; dat weet de
dichter, of houdt de dichter zichzelf voor om door te kunnen gaan.
De binnenflap van ‘Lagen van glas’ spreekt over
“beeldende gedichten” en die duiding staat er niet voor de vorm. Die beelden
kunnen heftig zijn (“Jij velde mij stripte mij vilde mij, / strekte mij in
lange stroken uit”); verzachtend (“Dat ik beleven kan / hoe een kind een bal
opgooit / en de verwondering dat iets daarbuiten / de bal heeft teruggebracht”);
of ergens daartussenin (“We trekken het huiveren van de nacht / als een deken
van spinnende katten over ons heen”). Daniël Franck bedient zich in elk
register van originele metaforen en durft hierin ver én breed te gaan, wat een vampirische
lezer lekker veel hals geeft om de oogtanden in te zetten.
Zo’n ‘film’ die wel erg dicht op de huid kwam,
en er zelfs doorheen ging, vond ik in het openingsgedicht van de cyclus
‘Scherven’:
Met een hamertje sloeg je het glas uit de
deur,
koos een stralende scherf uit, recht, scherp,
plaatste die aandachtig op de rand van het bad.
Eerst bestudeerde je de polsen,
stijfwitte pilaren met blauwe ondergrondse kanalen
vol verwachting.
Toen je uithaalde
pulseerde je bloed gelijk met je ademhaling,
je gedachten al neergeslagen.
Ik belde,
je rende de leefkamer in,
zei niets aan de hand,
je tenen bleek in de vloeiende bloedplas.
“Vraagt ge de weg naar de vrijheid? Gij kunt
hem vinden in elke ader van uw lichaam,” horen we Seneca zeggen. Maar dit is
een eenrichtingsweg. "Suicide
is, after all, the opposite of the poem,"
wist ook Anne Sexton. Anders gezegd zet de dichter de scherven van dit bestaan
niet tegen de polsen, maar snijdt de stukken zorgvuldig bij om in loodlijsten
te passen; en bij het vallen van het licht door dit unieke en veelkleurige raam,
kunnen ook anderen zich hieraan vergapen. Wat mij betreft toont Daniël Franck zich
met zijn bundel een meester-glazenier.
Om in de beeldtaal van het aangehaalde fragment
te blijven, wil dit echter niet zeggen dat ieder gedicht inkijk verschaft. Ook
bij herlezing blijven bepaalde deuren gesloten; wat de lezer evenwel niet belet
de sierlijke klinken te bewonderen en met de vingers langs het secure reliëfsnijwerk
in het hout te strijken. We kunnen immers “lang oefenen in thuiskomen”,
bevestigt de auteur ons.
Maar ik wil niet eindigen voor een gesloten
deur. In het laatste gedicht van de bundel laat het lyrisch ik zich meedrijven
“op gedweeë golven”, “naakt” en “krachteloos” (zo beeld ik mij in) als in het
eerste gedicht. Zo wordt eindpunt nulpunt, en – in de woorden van René Gude –
“Amor fati, hups daar gaat-ie!”; al zullen we met elke herlezing halt houden bij
andere knappe versregels…
“Wij werken vanuit een gebroken wereld, en
het enige wat we doen, is de scherven bijeenvegen… en te laten zien dat het
scherven zijn,” dixit Lucebert. Dat de dichter meer doet, meer moet doen, hoop
ik in deze korte beschouwing te hebben aangetoond. Daniël Franck heeft in ieder
geval meer gedaan.
Daniël Franck, Lagen van glas,
Uitgeverij P, 2026, 72 pagina’s, ISBN 978-94-93534-00-1
