Vier fragmenten uit 'Bijna alles heeft een naam' van Tom Veys

(1)

woord vooraf

misschien besta ik heelhuids 
op papier beknotten wil ik niet
er is de tijd die voorbijgaat

in een stem kom ik thuis
in een uitgesponnen lied
in een dans die mazurka heet

er is een cirkel van het denken
een herdenken ik zou graag
herinneren hoe de weg me baant

graag zal ik over anderen schrijven
over lichtjaren die meanderen

© Tom Veys


(2)

VIII

J. en E. zochten gangbare zeemanstermen op als stuurboord, bakboord of driemaster.

Een schip is geen boot, zo stond ergens. Er was een codetaal. E. liet haar gedachten overgaan in golven.

Er was ook een anker. De schipper was een wentelaar, een wandelaar, een houvast op onzeker water, een roerdrager, hij las indrukwekkend wolken en keek naar luchtstromen. Cirruswolken en cumulonimbuswolken waren voor hem niet vreemd, het waren seindragers. De wind speelde op hem in als muziek.

‘Er zijn meer mensen verdronken in een klein glaasje dan in de oceaan,’ zei de schipper lachend terwijl hij naar de einder keek. Er werd een lied gespeeld: ‘Een man kijkt naar de zee, hij laat alles varen, met zijn blik op de einder kijkt hij vooruit. Wat hem boeit, laat hem drijven, als een schipper voert hij gedachten, wiegend naar de overkant.’

© Tom Veys

(3)

X

Soms keek J. naar zichzelf in de spiegel, het leek alsof hij kon groeien. Buiten scheen de zon, straks werd het avond, dan schemerde de maan door het donker, samen met enkele sterren als gepaard rijm. Ursa Major, Cassiopeia, Orion, Ursa Minor of Scorpius, ze dansten in J.’s hoofd. Stemmen gaven sterk licht aan sterren.

 

XII

J. dacht na over taal.

Er waren talen die je in andere talen kon herkennen, met name substraatwerking. Latijn, Grieks, Hebreeuws, … leefden verder. Woorden als ad infinitum of lectori salutem spraken tot de verbeelding. De ene taal vulde de andere aan. Er waren werkwoorden in gedichten en gedachten.

J. en E. haalden woorden uit zinnen, E. plaatste hen in gedachten. De wereld herhaalde zich in tegenlicht. Er was een epos, een roman, een grote vraag. Geschriften bestonden uit een meervoud, ze kregen een stem.

© Tom Veys

Op zondag 29 november 2026 stel Tom Veys zijn nieuwe bundel 'Bijna alles heeft een naam' om 14 uur voor in het auditorium van het SMAK in Gent. De bundel – een novelle met gedichten en beelden -  telt 88 blz., kost 21,50 euro en is uitgegeven bij Uitgeverij C. de Vries-Brouwers.
Nelleke Lamme-den Boer verzorgt de inleiding. Daniel Billiet en Vera Van Renterghem formuleren elk drie antwoordgedichten en/of -verhalen.
Eerder publiceerde Tom Veys zijn debuutbundel Dan strekt de zee in me door. (eveneens bij de Vries-Brouwers).

Website Tom Veys

De uitnodiging voor 29/11/2026

Tom Veys

Verdwijnen in de onderstroom (Echo's van Donsai#2)

 

Verdwijnen in de Onderstroom

‘Verdwijnen in de onderstroom’ is de veelzeggende titel van de tweede poëziebloemlezing van het dichterscollectief ‘Donsai’ uit Deinze.

Net als de bloemlezing ‘De stad trekt haar gevels op’ die verleden jaar in december verscheen naar aanleiding van de viering van het vijftienjarig bestaan van het collectief is ook deze verzameling (Echo’s van Donsai#2) een heel mooie staalkaart geworden van wat de Donsai-leden (aangevuld met een aantal andere dichters) te bieden hebben. En dat is niet gering!

Voorzitter Luc C. Martens zelf een voortreffelijk dichter mag trots zijn op de staat van verdienste van zijn Donsai-leden die met hun gedichten – geselecteerd over de periode september 2025-juni 2026 -  in geen geval verdwijnen in de onderstroom. In het boek waarin in het totaal 107 gedichten van 22 dichters zijn opgenomen wordt uitgebreid stilgestaan bij bekroonde Donsai-dichters met Mathias Haeck op kop die met zijn bundel ‘Staat van genade’ de 5° Zeef-poëzieprijs won. Ook Hans Van Miegelbeek krijgt met zijn debuutbundel ‘Een halte in de stroom’ terecht veel aandacht.

Voorts is er sterk werk van vijf nieuwe actieve Donsai-leden. Naast Van Miegelbeek zijn dat Nicole Ledegen, Geert Jan Beeckman (aanwezig met niet minder dan 17 gedichten!), Vera Steenput en Jeroen Vermeiren. De bloemlezing van de Donsai-leden is voor de gelegenheid nog aangevuld met werk van enkele gastdichters van de maandelijkse Poëtische Rode Avond op Radio Tequila: Daniel Billiet, Sylvie Marie, Paul Rigolle en Saskia De Vriese.
Verder is er ook werk van de naolgende Donsai-leden die hier nog niet zijn genoemd: Martijn Bruneel, Sven De Potter, Rob De Winter, Janis Derie, Mieke Geldhof, Luc C. Martens, Nikki Petit, Eddy Vaernewyck, Steven Van De Putte, Wim Vandeleene, Frank Verhelle en Patrick Verstraete.

Hopelijk is met de tweede uitgave van “Echo’s van Donsai” voor de toekomst een lange én jaarlijkse traditie ingezet. ‘Verdwijnen in de onderstroom’ is net als het eerste boek een voortreffelijk vormgegeven publicatie van ‘Oekkaf’ (het coördinatieplatform voor creatievelingen van Poemtata).

Hieronder en om dit bericht te besluiten nog een wat willekeurig gekozen gedicht uit de bloemlezing.

Verweesd

werkelijk overal hadden ze gezocht.
in kasten en laden, onder de deurmat.
ze spraken met buren, ondervroegen de hond,
liepen koortsachtig langs straten en pleinen.
 
keer op keer schuimden ze het web af,
doorbladerden radeloos de krant en keerden
meermaals hun ziel binnenstebuiten.
 
uiteindelijk bleven ze verweesd achter met
al hun vragen. wisten ze het wel zeker:
niet wat zij zochten hield hen bij elkaar
maar het zoeken zelf.

© Eddy Vaernewyck


Donsai-website

Paul Rigolle over de bloemlezing van verleden jaar op De Schaal van Digther.

De laatste grens - Lieve Desmet

 De laatste grens

'Eenzame uitvaart'
 

Voor C.R.
1956 - 2023

Sollicitatie ‘post mortem’ voor ambassadeur van Menen

De laatste grens

Ik lees het c.v. voor mijn ontslag,
de dringende reden om met geheven hoofd
deze aarde te verlaten. Ik weet hoe zuur
vieruurtjes smaken, zondagen zonder nageslacht
hoe lang, naamloze buren, nachten duren onder een brug.

Ik kan huizen als vroeger in barakken
meanderen als de oude Leie
mijn vesting is als werk van Vauban.
Ik, sluiswachter, ben een krak in overleven.

Hoe heb ik na de breuk
onder mijn arm een gesloten doos gedragen
de foto met een jonge moeder. Hoe vaardig
mezelf naar een uithoek gesmokkeld. Om uiteindelijk
aan de voeten van Damiaan mijn hele lichaam op een wonde te leggen.

Voor het belfort in Menen wil ik de menigte
uitdagen. De bikkelvriend, het meisje met vanillesmaak, de eerstgeborene met wie ik de kamer deelde:
bezoek dat dertig jaar niet opdaagde.
Wie is de beste ambassadeur voor de Wieltjesfeesten?

Op deze lege begraafplaats
draag ik mezelf voor. Mag ik dan voor één keer
op wieltjes de laatste horde nemen.


© Lieve Desmet


De Barakken is een wijk in Menen
In Menen zijn er ieder jaar eerste weekend van september Wieltjesfeesten. In 2023 werd voor het eerst een ambassadeur verkozen, voorheen was het een Wieltjesprinses
Betrokkene groeide op in Menen en stierf in Tremelo


Lieve Desmet is een van de dichters die meewerkt aan het project "De eenzame uitvaart".

Bij Uitgeverij Borgerhoff & Lamberigts verschijnt daarover met als samensteller Peter Mangel Schots 'De eenzame uitvaart, verhalen om niet te vergeten'. Het boek wordt op zondag 1 oktober 2023 om 11:00 u. in Leuven  voorgesteld.
Gisteren publiceerden we hier met 'Afscheid in Leuven' van Lieve Desmet in voorpublicatie een gedicht uit het boek.

Meer info over de voorstelling via dit Digther-bericht en via de website van De Eenzame Uitvaart.

De toegang is gratis maar er dient wel gereserveerd te worden via:
https://vonkenzonen.stager.co/De%20Eenzame%20Uitvaart/tickets

 

Afscheid in Leuven - Lieve Desmet

 Afscheid in Leuven

'Eenzame uitvaart - Meneer H.S. (1930-2018)

Ik dwars de witte volle lijnen
die jij trok door deze eeuwenoude stad
waar we nooit een eigen kind springlevend, 
toch moet er iemand zijn dacht ik, zo op het einde.

In deze stad van jaartallen, bier en brein  
iemand zijn die misbaar
maakt: een laatste zwaai, een schouder
schuift onder de kist, iemand
die deze datum,
en naar een zakdoek grist.

Ik dwars de witte volle lijnen in deze stad
en sta hier met wat excuus, een mal
gedicht. Ik zocht vergeefs een ander woord
voor vondeling, maar dan voor op dit eind.


© Lieve Desmet


Uit het boek 'De eenzame uitvaart, verhalen om niet te vergeten' dat op zondag 1 oktober 2023 om 11:00 u. in Leuven wordt voorgesteld.
Meer info over de voorstelling via dit Digther-bericht en via de website van De Eenzame Uitvaart.

De toegang is gratis maar er dient wel gereserveerd te worden via:
https://vonkenzonen.stager.co/De%20Eenzame%20Uitvaart/tickets

 

Ik ben maar ik kan niet zijn

Hommage aan Velimir Lobsang
door Alain Delmotte

Vorig jaar in november werd de dichter Velimir Lobsang (1962-2017) herdacht. Naar aanleiding hiervan verscheen een uitgave in eigen beheer waarin een aantal van zijn gedichten werden verzameld onder de symptomatische titel ‘Het weggaan blijft mijn thuis’. Het bundeltje werd toegewijd samengesteld door zijn levenspartner Hedwig Verbeeck.

Zoek niet: in literaire of poëtische overzichten valt zijn naam nergens. Hij is ook niet in canoniserende bloemlezingen te vinden. Lobsang distantieerde zich van het literaire bedrijf. Hij wantrouwde hiërachieën, reputaties, poses, instituties, adviescommisies en vedettencultus. In gesprekken had hij daar soms harde woorden voor. Het was hem onvoorwaardelijk en vurig om de poëzie te doen, om de ongerepte loyaliteit ten aanzien van het Woord.

Enkele van zijn teksten overleven in publieke ruimtes. Bijvoorbeeld in Edegem (waar hij woonde) lezen we op een muur het gedicht "begrijpend woord" (via Facebook)

Op de natuurbegraafplaats Isaekshoef te Rekem staan maasgrindblokken waarop in een werk van Paul Hermans een tekst van Lobsang is terug terug te vinden.

 

Gedicht Velimir Lobsang - Werk van Paul Hermans

Verder kwamen enkele gedichten van hem in tijdschriften terecht. Zo onder meer in het tijdschrift dat ik mee hielp redigeren ‘Facture Baroque’. In nummer 10 - 1998 (waarin vier debutanten het woord werd gegeven en door een ‘erkend’ dichter werden ingeleid) werden zes gedichten opgenomen. Claude van de Berge (van wie Velimir een vriend en bewonderaar was) stelde hem voor. In 1999 gaf hij een op 65 exemplaren eigenhandig gemaakt boekje uit onder de titel ‘Aanspoelend licht’. Postuum verschijnt dus ‘Het weggaan blijft mijn thuis’. In zekere zin zijn enige publicatie in reguliere boekvorm.

Velimir Lobsang is uiteraard een schuilnaam. Zijn echte naam was Johan Vermariën. ‘Velimir’ verwijst naar de Russische en controversiële klankdichter Chlebnikov. Het woord ‘Lobsang’ zou van Tibetaanse oorsprong zijn en zou zoiets als ‘heilzame studie’ betekenen. In zijn pseudoniem vinden we elementen van zijn poëtica terug: het woord als klankruimte en de spirituele queeste.

Wanneer ik voor het eerst contact met Johan heb gehad, kan ik mij niet meer herinneren. We zagen elkaar zeer sporadisch. Hij was bijzonder enthousiast over Facture Baroque en bij de voorstelling van mijn dichtbundels was hij vaak aanwezig. Elke ontmoeting met hem was zoiets als een vurige ontmoeting met de poëzie zelf. Zelden heb ik iemand aangetroffen die zo strijdlustig (want dat is echt wel het passende woord) over poëzie kon praten en met poëzie aan de slag ging.

Op een keer vertelde hij me dat er autisme bij hem was vastgesteld. Dat verbaasde me want ik had daar nooit iets van gemerkt. Beroepshalve begeleidde ik wel eens personen met autismespectrumstoornissen (zij het gecombineerd met een verstandelijke beperking) en ik herkende daarvan niets in Johan. Maar ik weet dat het maken van een definitieve diagnose als het over autisme gaat bijzonder ingewikkeld is en veel tijd en expertise vergt.

Ik heb pas later (en veel te laat) begrepen hoezeer hij onder dat autisme leed, al sprak hij er zonder complexen over. Hij sloot zich ook bewust aan bij verenigingen die rond autisme werkzaam waren. Hij deed actief mee aan lezingen en tentoonstellingen die dergelijke verenigingen organiseerden. Overigens was hij werkzaam als bibliothecaris van het Middelheimmuseum. Het plastische was hem dus niet vreemd. En het kalligrafische element in zijn poëzie heeft zijn belang. Hij had eigengereide, niet commerciële muzikale keuzes. Hij overhandigde me wel eens een CD waarop zijn voorkeuren te horen waren.

In oktober 2017 zag ik hem voor het laatst. Toen hij afscheid nam, had ik het gevoel dat er iets onuitgesproken was gebleven. Een maand later vernam ik totaal verbouwereerd dat hij voor euthanasie had gekozen. Hij had daarvoor blijkbaar ettelijke jaren aan procedures moeten voor ondergaan. Zijn psychisch lijden moet vreselijk geweest zijn. Meer dan ik mij kan inbeelden. Hierbij een prangend openbaar gesprek waarin hij het heeft over zijn moeilijkheden en waarom voor hem euthansie een mogelijke verlossing was. https://www.vonkeleenluisterendhuis.be/woord-en-beeld/  (scroll even naar beneden tot aan ‘portret van Johan). In dit gesprek bekent Johan o.m. hoe moeilijk het schrijven was geworden. In het boekje werden een paar bladzijden van zijn notities overgenomen. Ze geven blijk van ongeordendheid en van kritische en linguïstische twijfels.

Ik noemde de titel van de recente publicatie ‘Het weggaan blijft mijn thuis’ symptomatisch omdat de titel passend de hem innerlijke, getormenteerde onrust typeert. ‘Ik ben/maar ik kan niet zijn’ lezen we.

angst is mijn naam
kijk niet naar me

ik leef
naast mijn voetstap

naast de rand van het ravijn
naast de dood
naast het leven


Hij wou weg: mentaal en dus blijkbaar ook fysiek. Net als André Breton was het leven voor hem onaanvaardbaar. Zocht hij in de poëzie een compensatie, een ander leven voor dit leven? Ik vermoed het. Maar anders dan bij Breton die naar het woord van Rimbaud ‘il faut changer la vie’, de wereld radikaal wou veranderen langs de omweg van een marxistisch geïnspireerde revolutie waarbij het surrealisme/de poëzie een doorslaggevend element moest zijn, zocht Johan een uitweg via de poëzie naar het spirituele toe.

Hij wou die uitweg, die tocht fysiek verwezenlijken. Maar net als de werkelijkheid die hem veel te veel was (het was een labyrint, een impasse), was ook de werkelijkheid van de woorden hem te nauw. Hij stelde vast dat de taal niet in staat was, om integraal ‘het verlangen naar verte’ uit te spreken. Zelfverwezenlijking stond de taal hem niet toe. Op zijn manier ging hij op zoek naar een nieuw lexicon voor de taal die zoveel mogelijk van de geijkte retoriek moest losstaan en zelfs van een lexicon kon worden losgekoppeld. Dat laatste deed zich bijvoorbeeld voor als glossalie. Klankpoëzie - zoals Chlebnikov die zich voorstelde (https://sites.bu.edu/russian-poetry/biography-velimir-khlebnikov/). We vinden het ook bij die andere notoir gekwelde Antonin Artaud terug.

In volgend filmpje hoor je één van die in beeld gebrachte glossalie-gedichten: https://ooteoote.nl/2018/01/poetry-in-motion-128-velimir-lobsang-balliwamta/

En verder vind je hier op you tube en ook hier nog een aantal klankgedichten.

In het gedicht ‘Ars poëtica’ formuleert hij zijn dichterschap op deze wijze:

de dichter
is noodzakelijk
een ontdekkingsreiziger in de taal
een nomade
…
(hij ) zwerft
doorheen de resonantieruimten van het woord
…
(…) woordmagiër
tot op het bot

Hiermee beschouwde hij zich niet als een belijdend maar als een bezwerend dichter. Woordmagiër: poëzie had voor hem iets sjamanistisch. Zijn gedichten hebben een ritueel karakter. Ze passen een ingebeelde ritus in of de gedichten zijn die ritus zelf. In het gedicht ‘joekagir’ staat:

De sjamaan roept
zijn dorp van vuur
in echo’s samen.

(Joekagir is een plek in Siberië waar de plaatselijke bevolking er nog sjamanistische gebruiken op nahoudt: https://www.indigenous.ru/english/people/e_yuka.htm )

Wat zijn die echo’s? De klanken van de woorden, de signalen van een verte en van het niet-zijn? In dit verband omschreef Van de Berge in zijn inleiding dit poëtisch proces als volgt: ‘De poëzie lijkt nog slechts als vorm van verbanning te bestaan. Niet het exil van Perse, zelfs niet de luxe van een Hölderliniaanse toren, maar de absolute, onvoorwaardelijke verbanning tot een niet-zijn. En opeens is dit de poëzie. Het woord van het niet-zijn. Het woord dat tot zichzelf spreekt. Opeens doemt een openheid op: medium zijn van het niet-zijn.’

Het resulteerde in een uitgeloogde poëzie, ontlast van het gewicht van een ‘ik’. Naar geestelijke zuiverheid strevende gedichten. Naar het zijn van een niet-zijn. Een weg naar de dood. Voor deze vrijwillige banneling was blijkbaar de dood het enige mogelijke licht:

Achter een onafwendbaar masker
van prevelingen
schenkt de dood
bronnen van klaarte

Woorden als sporen van niet-zijn. Dit is het dus wat een dichter achterlaat, achter zich laat: ‘een masker van prevelingen’.

© Alain Delmotte


De bundel ‘het weggaan blijft mijn thuis’ is te verkrijgen via hedwigverbeeck@hotmail.com
Morgen publiceren we op de Schaal van Digther drie gedichten uit de bundel.